Arquivo por autores: proxectosocheo

Acerca de proxectosocheo

O Proxecto Socheo é unha iniciativa compartida que quere localizar, estudar, inventariar e dar a coñecer as imaxes que foron gravadas na Guarda e no Baixo Miño. As tradicións, o mar e os mariñeiros, o agro, a emigración, o turismo e, sobre todo, o día a día teñen o seu reflexo nestas imaxes. Non nos limitamos ao pasado e apostamos por impulsar, dun xeito activo, a inquietude polo audiviosual na nosa zona. Se queres colaborar ou porte en contacto connosco podes atoparnos en proxectosocheo(arroba)gmail.com, twitter , facebook ou no youtube , onde subimos moitos dos nosos arquivos.

O CORO ARPEGIOS NA FINAL DE CON MÚSICA PROPIA

Actuación do coro Arpegios na final do programa Con Música Propia da TVG. Gracias a estas gravacións videográficas do Fondo Xabi Lomba podemos seguir as actuación do coro xuvenil da Guarda polos diversos programas da televisión autonómica. Ao final deste vídeo poden ver como se lle entrega o premio ao seu director o lembrado José Luis Rodríguez.

Entrevista a Xabier Lomba. Arpegios e cintas de vídeo

Xabier Lomba foi mebro do coro Arpegios e durante anos atesourou una serie de grabacións en cintas de video da presenza do coro en programas de televisión así como unhas gravacións realizadas de Canal 50.

Quen gravou as cintas?

As cintas gravounas a miña nai no seu momento directamente da emisión por aire da TVG. Non se fixo unha labor de conservación especial, de feito estropeóusenos o vídeo a principios da década do 2000, e esas cintas non se volveron reproducir dende entón.

En que condicións se conservaron?

Estiveron metidas nunha caixa de cartón no salón da miña casa durante unha boa tempada, ata que as levaron ao faiado onde as condicións aínda era moito peores e con maior afectación do salitre, porque o faiado está peor illado. De feito apareceron manchas de mofo nos carretes interiores dos VHS. Nalgún caso, abrín a carcasa e limpei as manchas a man, por se entorpecían o arrastre da cinta.

Que contidos tiñan esas cintas?

Revisando o material, decateime de que a recepción do sinal da TVG no 92 e 94 (Boa Saúde e Misa, respectivamente) era moito mellor que nos anos posteriores. A calidade da recepción do sinal da fase de clasificación do “Con Música Propia” é bastante mala, con moita interferencia. Xa verás tamén cando te pase os vídeos da final. Nembargantes nese vídeo fixen unha edición que comeza onde a intervención de D. Jesús e prolongase durante toda a actuación do coro, porque ese material pasóunolo Rodríguez coma un engadido do vídeo da viaxe a Barcelona que fixemos no ano 1996 e como tiña mellor calidade cá miña gravación, directamente substituín o meu material polo del, e é por iso que a actuación da Banda do Rosal vése peor cá do Coro Arpegios, porque proveñen de cintas diferentes. E tamén no que respecta ao programa “Galicia Enteira”, ó tratarse dun playback, substituín o audio orixinal da emisión pola gravación mesma que se empregou para facer o playback (a casete editada en 1994 “Canto á Guarda”).

Que supuxo para ti o coro Arpegios?

En certo modo foi tentar de buscar o meu oco na sociedade, porque eu sempre fun moi negado para os deportes -fútbol en particular-. Coma daquela aínda non existía a banda municipal de música, nin tampouco na miña familia había moito apego á música tradicional, ó contrario do que lles acontecía a algúns veciños meus que estaban en grupos de baile e música tradicional, pois como as miñas irmás xa estaban no coro, decidín unirme. Supoño que por imitación aos maiores, pero tamén por facer algo có que me sentira máis identificado, xa que neste sentido a música sempre me foi algo vocacional. A nivel persoal resultábame moi estimulante o feito de ir as actuacións, eran coma pequenas excursións ó longo da xeografía galega (e Norte de Portugal tamén) así que era un bo pasatempo para un neno deste recuncho de Galicia que é o Baixo Miño. Teño o recordo (igual esaxerado) de que cantabamos un feixe misas, e incluso malia aos madrugóns moitas veces compensaba, porque coñecías outros sitios, cantabas nunha igrexa, que sempre era algo moi agradecido pola acústica e có apoio de José Luís Jr ao órgano, que sempre lle daba un empaque especial ao son.

Supoño que terás moi boas lembranzas?

Gardo moi bo recordo do festival interraiano “Encontros Do Baixo Miño” (e iso que eramos o único coro de nenos, os demais eran adultos, se non da 3ª idade) onde faciamos un concerto nunha poboación dun lado da raia e quince días despois ías cantar ó pobo que estaba na outra marxe. Se por exemplo, ese ano tocaba Valença, pois “á volta” era en Tui, se era en Vilanova de Cerveira, pois entón lle correspondía Tomiño ou Goián, etc. Facíase en toda a beira do Miño dende A Guarda-Camiña ata Ponteareas-Monção. Tódalas cerimonias pechábanse cunha atuación conxunta do “Gaudeamos Igitur”, pero cá letra adaptada ao Portugués e que se titulaba “Num Só Corpo e Alma Irmãos”. Tamén gardo moi bós recordos dos certames de Panxoliñas no Teatro García Barbón. Era emocionante cantar nun teatro tan grande. Lembro tamén algunha actuación memorable no Rosalía de Castro de A Coruña e no Teatro Municipal de Ourense. Creo que foi para o X aniversario do coro que fixemos unha colaboración cá Orquestra Clásica de Vigo onde interpretamos o Danubio Azul de Strauss na parroquia da Guarda. Foi moi impáctante verte, de súpeto, cantado onda unha orquestra. 

Canto tempo estivestes no coro?

A nivel de crecemento coma persoa, tes que pensar que eu estiven no coro dende os 9 ata os 17 ou 18 anos, é dicir: pilloume de cheo a adolescencia. Lembro a época na que eu tiña 12 ou 13 anos que sempre me fixaba nalgunha compañeira, sobre todo nas que eran tres ou catro anos maiores cá min, cousa que no colexio non pasaba porque practicamente só te relacionabas cá xente da túa clase e da mesma idade. De igual xeito, esa ansia de rebeldía que xorde na adolescencia foi a miña porta de saída do coro: no 97 merquei unha guitarra eléctrica, comecei a escribir as miñas primeiras cancións e prefería quedar cós colegas a montar barullo os sábados pola tarde antes que ir ó Salón Parroquial a ensaiar “cancións de misa”. Así é a vida. 

Como ves aqueles anos?

En retrospectiva véxoo coma unha época moi bonita da miña vida polo que che comentaba antes: saír da comarca, cantar en sitios fermosos, sentir que o que facías gustáballe ó público, o espertar da adolescencia con eses amores platónicos proxectado nalgunhas compañeiras… Á marxe de todo isto, aprender a cantar en harmonía é algo que me levo para o resto da miña vida. Resultou clave a posteriori para entender os roles vocais na música pop (Beatles, Byrds, Teenage Fanclub…). Nembargantes o tema da técnica vocal creo que foi algo que descoidei moito. Non creo que aprendera a cantar ben nunca. Sí que é certo que faciamos un feixe de exercizos de quecemento e algún de respiración, e había xente que cantaba moi ben (Sofía Cordero, Miriam Valado, Carmen Cividanes, Adriana Da Cunha, etc.) pero eu teño a impresión de que, aínda hoxe, non sei cantar correctamente -tampoco fixen nada por pórlle remedio-. Tamén o aprecio nas gravacións, agora que estiven revisitando o material, que moitas veces nos escoito coma un pouco “estridentes”, sobre todo nos rexistros agudos. Non sei se é porque eramos nenos e tiñamos voz de pito ou porque realmente non cantabamos cá técnica que se lle presupón. Neste mesmo sentido, non sei se provocado polo madrugón de ter que ir á TVG un domingo pola mañá a face-lo directo, tes o exemplo da Misa: estamos cantando apoiados có órgano e non somos capaces de manter a afinación en moitos temas. De calquera xeito, Rodríguez sempre defendeu que eramos un coro amateur e supoño que ó final procuraba esa relación de compromiso entre técnica vocal e entretemento. Ó final non eramos máis cá nenos e meternos demasiada caña cá técnica igual era contraproducente.

Que papel xogou José Luis Rodríguez?

Penso que dirixir un coro de nen@s en plena efervescencia hormonal non debe ser tarefa doada, por iso sempre infundía autoridade e respecto nos ensaios. Despois estaba a perseverancia. Foi unha época dourada para a música Guardesa, de termos un coro que acadara tantos éxitos a nivel popular e iso só foi posible grazas á perseverancia de Rodríguez. Alén de dirixir Arpegios e o grupo de acordeóns Mascarenhas, hai que salientar de Rodríguez que foi compositor dalgunhas obras que gañaron premios no festival antes mencionado de Panxoliñas do Caixavigo (Cantemos ó Neno era unha delas) e arranxou moitos dos temas que cantabamos, sobre todo na época na que o coro pasou ser de voces mixtas a brancas. En concreto, revisando o concerto no Centro Galego de Barcelona, quedei abraiado cós arranxos do Yesterday-¡a seis voces!- dos Beatles ou do Chove Chuva de Jorge Ben que escribiu, por citar un par de exemplos. Tamén puxo música aos versos de Chuny Vázquez na canción que deu título a aquela casete do 94 que antes de comentaba “Canto Á Guarda”.

O cinema doméstico na Guarda

Grazas ao traballo de Proxecto Socheo xa podemos dicir que a etapa máis pródiga en actividade de creación cinematográfica na Guarda deuse co cinema doméstico. Antes de nada hai que advertir que o calificativo de “cinema doméstico” carrexa certa polémica dentro da historiografía xa que que normalmente é un campo moi complicado de acoutar. O cinema doméstico é un cinema producido, creado, proxectado e divulgado no ámbito familiar. Malia isto hai certo tipo de cinema doméstico que desexa transcender a súa áurea e facer patente as súas ínfulas asumindo referentes do cinema comercial. É neste punto cando o cinema doméstico pasa a denominarse “cinema afeccionado”.

familiar2

Mais este non é o caso, na Guarda non houbo este problema porque as actividades cinematográficas descubertas até o día de hoxe mantéñense neutras e dentro do cinema doméstico, é dicir, cómodas dentro da súa clasificación. Mais isto non hai que velo como un demérito senón como unha extraordinaria asimilación dun novo medio de rexistro audiovisual á vida cotiá. Estas persoas non sentían unha especial predilección polo medio cinematográfico, non eran asiduos ao cinema, non eran cinéfilos. A chegada a este cinema doméstico hai que velo como un paso coherente lóxico pasando da fotografía ao mundo da imaxe en movemento. Hai que dicir o volume de produción non é moi grande. A laboriosidade do proceso cinematográfico fixo que estes cineastas tiveran unha produción reducida que, se a medimos por rolos, vai de entre 6 e 12 películas de media. Unha filmografía que na maioría dos casos se pode delimitar en 3-4 anos seguidos. Este déficit de produción propia se suplía coa compra de pequenas cintas comerciais.

Entón, porque nos facemos eco deste fenómeno na Guarda? Pois merece salientarse porque até o que levamos investigando xa xurdiron un número considerable de guardeses que podemos constatar a súa actividade cinematográfica: Juan A. Uris, José Quintas, Luís Lomba “Ayón”, Ramón Pérez, José Elías Rebollar “Bixurro”, Milo Valterra, Pedro Carrera, J. Antonio González Pacheco “Laxeiro”, Antonio Bento, Florentina Andrés, Antonio Vicente “Pirucho”, José Benito González “O da Sabina”, Jesús Zapico…

familiar3

Esta efervescencia deuse nun período moi concreto no tempo que se axusta, perfectamente, na época onde se popularizou o Súper 8, o formato de cinema familiar máis espallado. A actividade do cinema familiar na Guarda podemos situalo desde o ano 1974 até o ano 1984. Este abano coincide coa época de ouro do cinema familiar en España, coincide nun contexto histórico de adquisición de liberdades polo cambio de réxime político até un cambio de paradigma no campo tecnolóxico: o paso do cinema ao vídeo.

A maioría das persoas que fixeron este cinema doméstico eran homes. Eran sobre todo profesionais liberais; médicos, farmacéuticos, banqueiros… Mais tamén había outro grupo importante e significativo que eran os mariñeiros. Este gremio foron vehículos perfectos de difusión da tecnoloxía grazas as súas constantes viaxes, especialmente ás Canarias. Tanto Las Palmas de Gran Canaria como Tenerife eran portos francos onde se podían adquirir estes trebellos a baixo custe se o comparamos cos prezos na Península. Os mariñeiros mercaban tanto para eles como para familiares, amigos e coñecidos. A compra constaba de todo equipo: cámara e proxector. A maiaría de equipos son sen son pero vemos como hai algúns casos puntuais onde aparecen cineastas que tamén teñen cámaras con este complemento.

Mais o Súper 8 precisaba dunhas prestacións constantes. Había que mercar rolos de película virxe, había que ter acetona para as montaxes rudimentarias, aparellos para a edición e, sobre todo, o revelado das películas. Para todo isto había que ir a Vigo a locais de fotografía como Vigofoto. Este contacto se podía facer en persoa, trasladándose á cidade olívica, ou empregando de intermediarios a fotógrafos locais como Cadilla ou Rivas.

familiar22

Algúns dos cineastas tiñan contacto entre eles. Non era que formasen un grupo nin nada parecido, eran un grupo de amigos que quedaban nalgunha casa a ver películas, se consultaban cousas, se asesoraban, se prestaban cousas e se animaban a facer cousas.

O que máis retrataban eran os eventos familiares: casamentos, comuñóns, cumpleanos, bautizos… Asemade se levaba a cámara para rexistrar paseos, excursións, viaxes, vacacións… Tamén se recolleron festividades importantes para o pobo, tanto relixiosas como laicas. Entre as primeiras destacan filmación do Día do Señor (coas célebres alfombras florais), Semana Santa, Santa Trega… E entre as segundas destaca o gran acontecemento guardés por excelencia: a Festa do Monte. Esta festa é un grande espectáculo por si mesma digno de ser cinematografiado: subida, xura, bailes, música, desfeita, xente, acción, paisaxe… Mais sobre todo é no desfile do sábado onde se daban cita máis cámaras tanto locais como foráneas. Era tal a súa densidade que incluso se gravaban uns a outros. Nestes documentos inconscientes pódese saber o nivel de propagación do cinema familiar, o modelo das cámaras, se tiñan son, se ían con cámaras de fotos, a procuras do encadre…

fondo laxeiro

Dito isto podemos dicir que o cinema familiar foi un fenómeno que tivo un grade acubillo na Guarda. Pódese pensar que forma parte dunha moda, que noutras poboacións sería igual ou parecido. Mais despois de todo o material que está saíndo á luz en Proxecto Socheo podemos dicir que o número de cineastas guardeses era bastante significativo. Agardamos que con este artigo sexa motivo para que aparezan máis cineastas e máis películas. E xa para rematar facemos un chamamento aos veciños da Guarda para que rebusquen nas súas pertenencias para atopar estes tesouros. Esta produción creouse dunha maneira desprendida, sen ambicións, mais agora mesmo é un patrimonio excelente que fala moitísimo de nós e do noso pasado recente.

Xurxo González

Entrevista a J. Antonio González Pacheco “Laxeiro”

IMG-20200517-WA0005

Era afeccionado ao cine? Ía moito ao cinema?
Non, pouco.

Tiña cámara fotográfica antes de ter cámara de cine?
Si.

Onde mercou a cámara?
En Canarias, en Las Palmas, case todas eran de alí, valían a metade de cartos. Trouxen dúas, unha para min e outra para Antonio Bento, de Camposancos.
Tanto a de cine como a de fotos compreinas en Las Palmas.

Alguén lle asesorou?
Si.

Porque a mercou?
Para gravar eventos.

Quen tiña cámaras parecidas? Coñecía a outras persoas da Guarda que tiveran cámara de Súper 8?
Había poucas. Antonio, e ao menos dúas persoas máis, unha era mariñeiro, pero non lembro quenes eran. Lembro que alguén tiña unha con son pero non sei quen, tal vez Luís. Luís Lomba, Ayón, proxectaba películas que gravaba nunha casa, algunhas tiñan son.

Filmaba sen son?
Si, sen son.

Que motivos filmou?
Un pouco de todo; vodas, desfiles, festas, eventos familiares.

Durante canto tempo filmou? En que anos?
A partir do ano 74 hasta máis ou menos o 83-84.

Onde levaba as películas a revelar?
En Vigo, nunha tenda chamada Vigofoto.

Como facían o visionado das películas?
Con proxector, e montaba anacos de películas distintas que pegaba con acetona.

Que lle dicía a familia?
Nada en concreto. Non lembro.

Aínda ten a cámara e o proxector?
Si, conservo as dúas cousas.

Porque non filmou mais?
Falta de tempo, tiña que traballar, ía ao mar.

Cantos rolos conforman o seu fondo?
Ao estar montados varios rolos, non sabería con exactitude, uns 15-20.

Sabe de alguén na actualidade que teña filmacións caseiras como as súas?
No sei, supoño que Bento e Luís Ayón.