Arquivo por autores: proxectosocheo

Acerca de proxectosocheo

O Proxecto Socheo é unha iniciativa compartida que quere localizar, estudar, inventariar e dar a coñecer as imaxes que foron gravadas na Guarda e no Baixo Miño. As tradicións, o mar e os mariñeiros, o agro, a emigración, o turismo e, sobre todo, o día a día teñen o seu reflexo nestas imaxes. Non nos limitamos ao pasado e apostamos por impulsar, dun xeito activo, a inquietude polo audiviosual na nosa zona. Se queres colaborar ou porte en contacto connosco podes atoparnos en proxectosocheo(arroba)gmail.com, twitter , facebook ou no youtube , onde subimos moitos dos nosos arquivos.

Entrevista a Xabier Lomba. Arpegios e cintas de vídeo

Xabier Lomba foi mebro do coro Arpegios e durante anos atesourou una serie de grabacións en cintas de video da presenza do coro en programas de televisión así como unhas gravacións realizadas de Canal 50.

Quen gravou as cintas?

As cintas gravounas a miña nai no seu momento directamente da emisión por aire da TVG. Non se fixo unha labor de conservación especial, de feito estropeóusenos o vídeo a principios da década do 2000, e esas cintas non se volveron reproducir dende entón.

En que condicións se conservaron?

Estiveron metidas nunha caixa de cartón no salón da miña casa durante unha boa tempada, ata que as levaron ao faiado onde as condicións aínda era moito peores e con maior afectación do salitre, porque o faiado está peor illado. De feito apareceron manchas de mofo nos carretes interiores dos VHS. Nalgún caso, abrín a carcasa e limpei as manchas a man, por se entorpecían o arrastre da cinta.

Que contidos tiñan esas cintas?

Revisando o material, decateime de que a recepción do sinal da TVG no 92 e 94 (Boa Saúde e Misa, respectivamente) era moito mellor que nos anos posteriores. A calidade da recepción do sinal da fase de clasificación do “Con Música Propia” é bastante mala, con moita interferencia. Xa verás tamén cando te pase os vídeos da final. Nembargantes nese vídeo fixen unha edición que comeza onde a intervención de D. Jesús e prolongase durante toda a actuación do coro, porque ese material pasóunolo Rodríguez coma un engadido do vídeo da viaxe a Barcelona que fixemos no ano 1996 e como tiña mellor calidade cá miña gravación, directamente substituín o meu material polo del, e é por iso que a actuación da Banda do Rosal vése peor cá do Coro Arpegios, porque proveñen de cintas diferentes. E tamén no que respecta ao programa “Galicia Enteira”, ó tratarse dun playback, substituín o audio orixinal da emisión pola gravación mesma que se empregou para facer o playback (a casete editada en 1994 “Canto á Guarda”).

Que supuxo para ti o coro Arpegios?

En certo modo foi tentar de buscar o meu oco na sociedade, porque eu sempre fun moi negado para os deportes -fútbol en particular-. Coma daquela aínda non existía a banda municipal de música, nin tampouco na miña familia había moito apego á música tradicional, ó contrario do que lles acontecía a algúns veciños meus que estaban en grupos de baile e música tradicional, pois como as miñas irmás xa estaban no coro, decidín unirme. Supoño que por imitación aos maiores, pero tamén por facer algo có que me sentira máis identificado, xa que neste sentido a música sempre me foi algo vocacional. A nivel persoal resultábame moi estimulante o feito de ir as actuacións, eran coma pequenas excursións ó longo da xeografía galega (e Norte de Portugal tamén) así que era un bo pasatempo para un neno deste recuncho de Galicia que é o Baixo Miño. Teño o recordo (igual esaxerado) de que cantabamos un feixe misas, e incluso malia aos madrugóns moitas veces compensaba, porque coñecías outros sitios, cantabas nunha igrexa, que sempre era algo moi agradecido pola acústica e có apoio de José Luís Jr ao órgano, que sempre lle daba un empaque especial ao son.

Supoño que terás moi boas lembranzas?

Gardo moi bo recordo do festival interraiano “Encontros Do Baixo Miño” (e iso que eramos o único coro de nenos, os demais eran adultos, se non da 3ª idade) onde faciamos un concerto nunha poboación dun lado da raia e quince días despois ías cantar ó pobo que estaba na outra marxe. Se por exemplo, ese ano tocaba Valença, pois “á volta” era en Tui, se era en Vilanova de Cerveira, pois entón lle correspondía Tomiño ou Goián, etc. Facíase en toda a beira do Miño dende A Guarda-Camiña ata Ponteareas-Monção. Tódalas cerimonias pechábanse cunha atuación conxunta do “Gaudeamos Igitur”, pero cá letra adaptada ao Portugués e que se titulaba “Num Só Corpo e Alma Irmãos”. Tamén gardo moi bós recordos dos certames de Panxoliñas no Teatro García Barbón. Era emocionante cantar nun teatro tan grande. Lembro tamén algunha actuación memorable no Rosalía de Castro de A Coruña e no Teatro Municipal de Ourense. Creo que foi para o X aniversario do coro que fixemos unha colaboración cá Orquestra Clásica de Vigo onde interpretamos o Danubio Azul de Strauss na parroquia da Guarda. Foi moi impáctante verte, de súpeto, cantado onda unha orquestra. 

Canto tempo estivestes no coro?

A nivel de crecemento coma persoa, tes que pensar que eu estiven no coro dende os 9 ata os 17 ou 18 anos, é dicir: pilloume de cheo a adolescencia. Lembro a época na que eu tiña 12 ou 13 anos que sempre me fixaba nalgunha compañeira, sobre todo nas que eran tres ou catro anos maiores cá min, cousa que no colexio non pasaba porque practicamente só te relacionabas cá xente da túa clase e da mesma idade. De igual xeito, esa ansia de rebeldía que xorde na adolescencia foi a miña porta de saída do coro: no 97 merquei unha guitarra eléctrica, comecei a escribir as miñas primeiras cancións e prefería quedar cós colegas a montar barullo os sábados pola tarde antes que ir ó Salón Parroquial a ensaiar “cancións de misa”. Así é a vida. 

Como ves aqueles anos?

En retrospectiva véxoo coma unha época moi bonita da miña vida polo que che comentaba antes: saír da comarca, cantar en sitios fermosos, sentir que o que facías gustáballe ó público, o espertar da adolescencia con eses amores platónicos proxectado nalgunhas compañeiras… Á marxe de todo isto, aprender a cantar en harmonía é algo que me levo para o resto da miña vida. Resultou clave a posteriori para entender os roles vocais na música pop (Beatles, Byrds, Teenage Fanclub…). Nembargantes o tema da técnica vocal creo que foi algo que descoidei moito. Non creo que aprendera a cantar ben nunca. Sí que é certo que faciamos un feixe de exercizos de quecemento e algún de respiración, e había xente que cantaba moi ben (Sofía Cordero, Miriam Valado, Carmen Cividanes, Adriana Da Cunha, etc.) pero eu teño a impresión de que, aínda hoxe, non sei cantar correctamente -tampoco fixen nada por pórlle remedio-. Tamén o aprecio nas gravacións, agora que estiven revisitando o material, que moitas veces nos escoito coma un pouco “estridentes”, sobre todo nos rexistros agudos. Non sei se é porque eramos nenos e tiñamos voz de pito ou porque realmente non cantabamos cá técnica que se lle presupón. Neste mesmo sentido, non sei se provocado polo madrugón de ter que ir á TVG un domingo pola mañá a face-lo directo, tes o exemplo da Misa: estamos cantando apoiados có órgano e non somos capaces de manter a afinación en moitos temas. De calquera xeito, Rodríguez sempre defendeu que eramos un coro amateur e supoño que ó final procuraba esa relación de compromiso entre técnica vocal e entretemento. Ó final non eramos máis cá nenos e meternos demasiada caña cá técnica igual era contraproducente.

Que papel xogou José Luis Rodríguez?

Penso que dirixir un coro de nen@s en plena efervescencia hormonal non debe ser tarefa doada, por iso sempre infundía autoridade e respecto nos ensaios. Despois estaba a perseverancia. Foi unha época dourada para a música Guardesa, de termos un coro que acadara tantos éxitos a nivel popular e iso só foi posible grazas á perseverancia de Rodríguez. Alén de dirixir Arpegios e o grupo de acordeóns Mascarenhas, hai que salientar de Rodríguez que foi compositor dalgunhas obras que gañaron premios no festival antes mencionado de Panxoliñas do Caixavigo (Cantemos ó Neno era unha delas) e arranxou moitos dos temas que cantabamos, sobre todo na época na que o coro pasou ser de voces mixtas a brancas. En concreto, revisando o concerto no Centro Galego de Barcelona, quedei abraiado cós arranxos do Yesterday-¡a seis voces!- dos Beatles ou do Chove Chuva de Jorge Ben que escribiu, por citar un par de exemplos. Tamén puxo música aos versos de Chuny Vázquez na canción que deu título a aquela casete do 94 que antes de comentaba “Canto Á Guarda”.

O cinema doméstico na Guarda

Grazas ao traballo de Proxecto Socheo xa podemos dicir que a etapa máis pródiga en actividade de creación cinematográfica na Guarda deuse co cinema doméstico. Antes de nada hai que advertir que o calificativo de “cinema doméstico” carrexa certa polémica dentro da historiografía xa que que normalmente é un campo moi complicado de acoutar. O cinema doméstico é un cinema producido, creado, proxectado e divulgado no ámbito familiar. Malia isto hai certo tipo de cinema doméstico que desexa transcender a súa áurea e facer patente as súas ínfulas asumindo referentes do cinema comercial. É neste punto cando o cinema doméstico pasa a denominarse “cinema afeccionado”.

familiar2

Mais este non é o caso, na Guarda non houbo este problema porque as actividades cinematográficas descubertas até o día de hoxe mantéñense neutras e dentro do cinema doméstico, é dicir, cómodas dentro da súa clasificación. Mais isto non hai que velo como un demérito senón como unha extraordinaria asimilación dun novo medio de rexistro audiovisual á vida cotiá. Estas persoas non sentían unha especial predilección polo medio cinematográfico, non eran asiduos ao cinema, non eran cinéfilos. A chegada a este cinema doméstico hai que velo como un paso coherente lóxico pasando da fotografía ao mundo da imaxe en movemento. Hai que dicir o volume de produción non é moi grande. A laboriosidade do proceso cinematográfico fixo que estes cineastas tiveran unha produción reducida que, se a medimos por rolos, vai de entre 6 e 12 películas de media. Unha filmografía que na maioría dos casos se pode delimitar en 3-4 anos seguidos. Este déficit de produción propia se suplía coa compra de pequenas cintas comerciais.

Entón, porque nos facemos eco deste fenómeno na Guarda? Pois merece salientarse porque até o que levamos investigando xa xurdiron un número considerable de guardeses que podemos constatar a súa actividade cinematográfica: Juan A. Uris, José Quintas, Luís Lomba “Ayón”, Ramón Pérez, José Elías Rebollar “Bixurro”, Milo Valterra, Pedro Carrera, J. Antonio González Pacheco “Laxeiro”, Antonio Bento, Florentina Andrés, Antonio Vicente “Pirucho”, José Benito González “O da Sabina”, Jesús Zapico…

familiar3

Esta efervescencia deuse nun período moi concreto no tempo que se axusta, perfectamente, na época onde se popularizou o Súper 8, o formato de cinema familiar máis espallado. A actividade do cinema familiar na Guarda podemos situalo desde o ano 1974 até o ano 1984. Este abano coincide coa época de ouro do cinema familiar en España, coincide nun contexto histórico de adquisición de liberdades polo cambio de réxime político até un cambio de paradigma no campo tecnolóxico: o paso do cinema ao vídeo.

A maioría das persoas que fixeron este cinema doméstico eran homes. Eran sobre todo profesionais liberais; médicos, farmacéuticos, banqueiros… Mais tamén había outro grupo importante e significativo que eran os mariñeiros. Este gremio foron vehículos perfectos de difusión da tecnoloxía grazas as súas constantes viaxes, especialmente ás Canarias. Tanto Las Palmas de Gran Canaria como Tenerife eran portos francos onde se podían adquirir estes trebellos a baixo custe se o comparamos cos prezos na Península. Os mariñeiros mercaban tanto para eles como para familiares, amigos e coñecidos. A compra constaba de todo equipo: cámara e proxector. A maiaría de equipos son sen son pero vemos como hai algúns casos puntuais onde aparecen cineastas que tamén teñen cámaras con este complemento.

Mais o Súper 8 precisaba dunhas prestacións constantes. Había que mercar rolos de película virxe, había que ter acetona para as montaxes rudimentarias, aparellos para a edición e, sobre todo, o revelado das películas. Para todo isto había que ir a Vigo a locais de fotografía como Vigofoto. Este contacto se podía facer en persoa, trasladándose á cidade olívica, ou empregando de intermediarios a fotógrafos locais como Cadilla ou Rivas.

familiar22

Algúns dos cineastas tiñan contacto entre eles. Non era que formasen un grupo nin nada parecido, eran un grupo de amigos que quedaban nalgunha casa a ver películas, se consultaban cousas, se asesoraban, se prestaban cousas e se animaban a facer cousas.

O que máis retrataban eran os eventos familiares: casamentos, comuñóns, cumpleanos, bautizos… Asemade se levaba a cámara para rexistrar paseos, excursións, viaxes, vacacións… Tamén se recolleron festividades importantes para o pobo, tanto relixiosas como laicas. Entre as primeiras destacan filmación do Día do Señor (coas célebres alfombras florais), Semana Santa, Santa Trega… E entre as segundas destaca o gran acontecemento guardés por excelencia: a Festa do Monte. Esta festa é un grande espectáculo por si mesma digno de ser cinematografiado: subida, xura, bailes, música, desfeita, xente, acción, paisaxe… Mais sobre todo é no desfile do sábado onde se daban cita máis cámaras tanto locais como foráneas. Era tal a súa densidade que incluso se gravaban uns a outros. Nestes documentos inconscientes pódese saber o nivel de propagación do cinema familiar, o modelo das cámaras, se tiñan son, se ían con cámaras de fotos, a procuras do encadre…

fondo laxeiro

Dito isto podemos dicir que o cinema familiar foi un fenómeno que tivo un grade acubillo na Guarda. Pódese pensar que forma parte dunha moda, que noutras poboacións sería igual ou parecido. Mais despois de todo o material que está saíndo á luz en Proxecto Socheo podemos dicir que o número de cineastas guardeses era bastante significativo. Agardamos que con este artigo sexa motivo para que aparezan máis cineastas e máis películas. E xa para rematar facemos un chamamento aos veciños da Guarda para que rebusquen nas súas pertenencias para atopar estes tesouros. Esta produción creouse dunha maneira desprendida, sen ambicións, mais agora mesmo é un patrimonio excelente que fala moitísimo de nós e do noso pasado recente.

Xurxo González

Entrevista a J. Antonio González Pacheco “Laxeiro”

IMG-20200517-WA0005

Era afeccionado ao cine? Ía moito ao cinema?
Non, pouco.

Tiña cámara fotográfica antes de ter cámara de cine?
Si.

Onde mercou a cámara?
En Canarias, en Las Palmas, case todas eran de alí, valían a metade de cartos. Trouxen dúas, unha para min e outra para Antonio Bento, de Camposancos.
Tanto a de cine como a de fotos compreinas en Las Palmas.

Alguén lle asesorou?
Si.

Porque a mercou?
Para gravar eventos.

Quen tiña cámaras parecidas? Coñecía a outras persoas da Guarda que tiveran cámara de Súper 8?
Había poucas. Antonio, e ao menos dúas persoas máis, unha era mariñeiro, pero non lembro quenes eran. Lembro que alguén tiña unha con son pero non sei quen, tal vez Luís. Luís Lomba, Ayón, proxectaba películas que gravaba nunha casa, algunhas tiñan son.

Filmaba sen son?
Si, sen son.

Que motivos filmou?
Un pouco de todo; vodas, desfiles, festas, eventos familiares.

Durante canto tempo filmou? En que anos?
A partir do ano 74 hasta máis ou menos o 83-84.

Onde levaba as películas a revelar?
En Vigo, nunha tenda chamada Vigofoto.

Como facían o visionado das películas?
Con proxector, e montaba anacos de películas distintas que pegaba con acetona.

Que lle dicía a familia?
Nada en concreto. Non lembro.

Aínda ten a cámara e o proxector?
Si, conservo as dúas cousas.

Porque non filmou mais?
Falta de tempo, tiña que traballar, ía ao mar.

Cantos rolos conforman o seu fondo?
Ao estar montados varios rolos, non sabería con exactitude, uns 15-20.

Sabe de alguén na actualidade que teña filmacións caseiras como as súas?
No sei, supoño que Bento e Luís Ayón.

Nuestro primer viaje a Galicia. Recuerdos de Teresa Mlawer

Familia (2)

Teresa con familiares na última visita que fixo a Camposancos no ano 1996.

Primero llegó mi hermana, la primogénita: rolliza, risueña, con dos simpáticos hoyuelos en los cachetes.  Tenía un pelo negro como el azabache y unos ojos vivos que parecían bailar en su cara. Mi padre, (bueno a decir verdad, cuando aquello todavía no era mi padre) seguro de que su primer hijo sería varón, había decidido, junto con mi madre, que se llamaría José.  Pero al final, y como Pepa no era una opción, decidieron ponerle Inés, en honor a mi abuela materna.  Tres años más tarde, llegué yo.

Mi padre, seguro de que esta vez sí sería varón, pasaba todo el tiempo hablándole a mi hermana Inés de que pronto llegaría Pepe, su hermanito, pero cuán grande no sería su sorpresa cuando la enfermera salió a su encuentro en la clínica y le dijo: “Felicidades don José,  ha tenido usted otra niña”.  Esta vez, para consolar un poco a mi padre, mi madre sugirió que me pusieran Josefa Juana (había nacido el día de San Juan) pero, cuenta la leyenda, que desde mi  cunita, todavía en la clínica, al escuchar eso de la boca de mi madre, monté en un llanto de cólera. No sé si fue exactamente mi llanto de protesta o el hecho de que a mi padre no le gustaba mucho el nombre, que decidieron ponerme Teresa, como mi abuela paterna.  Sin embargo, lo de Juana, y a insistencia de mi madre, se quedó como segundo nombre.

Según me contaron mis padres, yo era un bebé tranquilo y feliz y según iba creciendo me interesaba por todo lo que veía y ocurría a mi alrededor.  Me encantaban los libros y que me leyeran todo el tiempo. Me acostaba en la cama de mis padres, con mi chupete, y escuchaba las historias con atención. A parte de los libros, tenía una gran afinidad con mi chupete.  Tenía ya dos años y medio y no lo soltaba más que para comer.  Mis padres no sabían ya qué hacer para que yo dejara el chupete.

Corría el año 1947, yo tenía tres años, cuando mi padre decidió regresar a España por primera vez desde que se había marchado, siendo aún casi un niño.  Sería un viaje largo, por mar, y mis padres estuvieron debatiendo por un tiempo si quizás yo era muy pequeña para hacer una travesía en barco tan larga y si deberían quitarme el chupete antes o después del viaje.  Creo que lo intentaron, pero fue en vano.

Unos días antes de viaje se celebró una gran fiesta en casa con familiares y amigos para desearnos un buen viaje. Al fin y al cabo, atravesaríamos el Atlántico en el barco Marqués de Comillas, durante 21 días, hasta llegar a Galicia, tierra donde nació mi padre.

Se hicieron todos los preparativos y mi madre se encargó de que no nos faltara nada, no solamente durante la travesía, sino durante los seis meses que pasaríamos en Galicia. Incluso llevábamos suficiente café cubano, porque si yo tenía adicción al chupete, mi padre la tenía a su “buchito” de café cubano todas las mañanas y todas las tardes.

Por fin llegó el día del viaje, y familiares y amigos fueron al muelle a despedirnos. Entre lágrimas y alegría zarpamos del puerto de la Habana rumbo a la Coruña, donde desembarcaríamos para luego hacer el resto del recorrido por tren a Vigo, y de ahí en auto a Camposancos, pueblo que vio nacer a mi padre.

Yo era muy pequeña para recordar esa travesía y ese viaje a Galicia, pero tantas veces escuché la historia de los labios de mis padres y de mi hermana que para mí es quizás el recuerdo más vivo de cualquier viaje que haya hecho yo desde entonces.  También algo extraño ocurrió en mí y es que hasta hoy en día con solo mencionar Galicia y el recuerdo de ese viaje, me parece que lo vivo otra vez, sin mencionar el amor que en mí nació y aún perdura por el lugar donde nació mi padre.

De todas las historias de ese viaje, hay dos que en particular me hacen sonreír y  que  han pasado a ser parte de la tradición oral de mi familia.

****************************************************

Estaba yo en los brazos de mi padre, en la cubierta del Marqués de Comillas, en medio del Atlántico, cuando se le ocurre a mi padre decirme que si no me gustaría ver cómo mi chupete podía moverse entre las olas y no hundirse.   Como siempre he sido muy curiosa, no lo dude ni un instante en sacarme el chupete de la boca y tirarlo por cubierta hacia el mar.

Mi padre me contó que al principio yo estaba muy contenta y aplaudía al ver cómo mi chupete se mantenía a flote entre las inmensas olas. Sin embargo, poco a poco la alegría fue desapareciendo de mi cara al yo ver que lo perdíamos de vista hasta desaparecer completamente en la oscuridad del inmenso mar. Fue entonces que me di cuenta de que nunca más volvería a ver a mi chupete. Mi padre trató de consolarme diciéndome que se había ido de viaje y que a la vuelta de España lo encontraríamos esperándonos en el muelle de la Habana.

burro (1)

Teresa coa súa irmán Inés sobre o burro Domingo. (c. 1947)

Aunque mis padres llevaban un chupete de repuesto, decidieron no dármelo y aprovechar el hecho de que yo misma había tirado el chupete al mar.  Según me contaron mis padres, durante el resto de la travesía no dejé de llorar por mi chupete: lloraba todas las noches hasta que el sueño y el cansancio me rendían.  Estoy segura de que no fue la mejor travesía para nuestros vecinos de camarote.

Al final de la larga travesía, y después de otros viajes por tren y carretera, llegamos a Camposancos, el pueblo de mi padre.  Nuestra llegada fue recibida con gran regocijo por el pueblo: regresaba, después de casi 30 años, el hijo más pequeño de Teresa y Serafín y con su esposa cubana y las niñas americanas.

Teresa Mlawer

(Texto proporcionado por William Mlawer)

Teresa Mlawer: unha camposina no cumio do mundo editorial

teresa Mlawer

Hai que recoñecelo, desde o principio moi pouca xente na Guarda, nós entre eles, escoitara falar de Teresa Mlawer. A súa morte, fai unhas semanas, levou a que se publicaran varias semblanzas da súa figura en varios xornais galegos. Entre os seus incribles datos biográficos sinalaban o seu lugar de nacemento: A Guarda. Este feito provocou moita curiosidade e intentouse investigar algo desta, para nós -os seus veciños-, enigmática muller. Porén, seu apelido non axudaba: Mlawer… Un apelido estraño para estas latitudes e que tiña unha reminiscencias xudías e polacas. 

Uns días máis tarde un coñecido editor galego, Xosé Ballesteros, fixo unha semblanza da súa figura na Voz de Galicia e especificou máis aínda a súa procedencia: Camposancos. Este foi un dato moi importante xa que permitía acoutar a procura. Nese último escrito contaba unha anécdota persoal de que cando era pequena montou no burro da súa tía Isabel. Malia a situación de alarma polo coronavirus o poder de pesquisa polas redes sociais púxose de novo en evidencia e foi así, como pouco a pouco, coa axuda de moitos veciños, foise tecendo a biografía que quedaba oculta de Teresa Mlawer.

O apelido orixinal de Teresa foi Rodríguez. O seu pai chamábase José, unha familia con sete irmáns, tres homes e catro mulleres. El era o menor dos homes. O seus irmáns maiores, Agustín e Benito, marcharon emigrados a Cuba. José imitounos con 14 anos e púxose a traballar nas empresas dos seus irmáns. Mentres, en Camposancos ficaron as súas irmáns Adoración, Avelina, María e Isabel. Esta última foi a propietaria do burro Domingo, protagonista da anécdota da nenez á que sempre se refería Teresa. A casa familiar aínda está en pé, preto das Casa das Torres, uns cen metros polo camiño do Lugar Salgueiro.

José Rodríguez casou cunha cubana chamada Francisca Mistral. Teresa naceu o 24 de xuño de 1944. Mais o lugar do seu nacemento todo nos apunta á Habana. Neste punto é onde xurde algo de controversia en como no primeiro artigo no xornal Nós apuntaban o seu nacemento na Guarda e como as biografías oficiais sinalan á capital de Cuba. O cura e os veciños de Camposacos corroboran esta última opción.

Teresa tivo unha irmán maior chamada Inés. Malia nacer en La Habana hai que dicir de que, cando tiña 3 anos, cruzou o Atlántico e veo a Galicia a ver a familia paterna e ficou en Camposancos case 9 meses. É nese momento cando se fixan as lembranzas da Teresa “galega” e os recordos co burro Domingo. Volvería unhas cantas veces máis a Camposancos o que lle axudaría a consolidar as súas lembranzas. De adolescente volvería outra vez.

teresa casa 2

Casa familiar de Teresa Mlawer en Camposancos.

 

Coa chegada da Revolución Teresa deixou Cuba no ano 1961, tras un paso por España emigrou aos EE. UU., concretamente a Nova York. Casouse en 1964 co cubano René Gayol e tivo una filla que se chamou Vivian. O matrimonio non durou moito, separáronse unha década despois, no ano 1974. Comezou a súa andaina no mundo editorial como tradutora de libros. En 1976 casou en segundas nupcias con William Mlawer do que colleu o seu apelido. Entre os dous fundaron a librería Lectorum, especializada en libros infantís para nenos. A súa figura tivo moito predicamento e consolidouse como unha das persoas de referencia na literatura infantil. A súa gran aportación fo introducir a literatura traducida a español no mercado norteamericano onde hai unha gran presenza latina. A crise do libro de papel fixo reconducir a súa carreira cara a distribución de libros mais aínda así, esta reformulación acrecentou o prestixio internacional de Teresa.

A última vez ue visitou Camposancos foi no ano 1996. Segundo din algunhas fontes Teresa Mlawer volveu de maior a Camposancos, para ver como cambiara a terra onde nacera o seu pai. En Camposancos estaba a súa familia e tamén parte das súas primeiras lembranzas. Non se saberá a estima que lle tiña a Galicia mais os que a coñeceron din que sempre que podía presumía de galega.

A NY Public Library, unha das bibliotecas máis importantes do mundo, fíxose eco do seu pasamento, podedes leela nova premendo aquí.