O Monte Trega no cinema

Agora que xa remataron as conferencias organizadas polo Concello da Guarda sobre distintos aspectos relacionados co Monte Trega, co gallo do Centenario da Sociedade Pro-Monte, hai que dicir que se bota en falta sinalar a súa presenza no cinema. Malia agardar ansiosamente o convite para facer unha presentación nalgún recinto acondicionado para tal ocasión Proxecto Socheo vai a aproveitar o seu ano de traballo para, coma se fora unha filmcomission guardesa, ilustrar dunha maneira moi interactiva os distintos intentos e intereses de filmar o Monte Trega ao longo da historia do cinema.

***

O Monte Trega é un elemento paisaxístico de primeira magnitude. É un vértice xeodésico que sobresae de maneira especial na paisaxe. Un punto do terreo ao que as súas peculiaridades case illadas o converten nun miradoiro excepcional do espazo que o circunda. Unhas vistas espectaculares que, en días de bo tempo, pode facer que a mirada poida estenderse cara o infinito dunha maneira incrible. Desta posición estratéxica déronse conta xa os primeiros poboadores. As distintas civilizacións deixaron abondosas pegadas no seus cumios e abas, mais a súa presenza impoñente tamén motivou que fose un importante referente social de todos os veciños da bisbarra. Mais a súa fama foi alén das fronteiras e coincidindo coa popularización do turismo comezou a servir de atracción a xente de todo mundo.

Moi rapidamente intentouse buscar o xeito de inmortalizar plasticamente estas visitas. E é desta maneira como primeiro coas fotografías e logo co cinema vemos como se repiten algúns motivos, perspectivas, encadres, algunhas panorámicas, os puntos axeitados onde situar a cámara … Ao longo do tempo xentes que non se coñecían entre so coincidiron á hora de tomar a decisión de afrontar cal era o mellor xeito de rexistrar a espectacularidade e a inmensidade desta paisaxe. Coa lectura destas imaxes pódese facer unha chea de interpretacións que van alén do cinematográfico e, así, neste cristal poliédrico podemos sacar lecturas como documentos históricos, sociolóxicos, paisaxísticos, ecolóxicos, climáticos, demográficos, arqueolóxicos, etnográficos … Vemos logo como o cinema pode ser unha excelente canle coa que recoñecer e interpretar o noso pasado.

1. Etapa previa.

Antes de que fixera presenza o cinema para retratar o Trega hai que facer referencia ao mundo fotográfico que desde o último terzo do S. XIX comezou a ter A Guarda como motivo desde distintas vistas. Debemos sinalar como hai estampas e postais da Guarda onde sae o Trega total ou parcialmente en coleccións fotográficas de fotógrafos itinerantes. Unha das máis coñecidas e a colección Kasado. Neste artigo non tiraremos deste fío mais hai que sinalar os grandes arquivos pertencente aos fotógrafos locais que acompañaron a vida da Guarda ao longo do s. XX. Tamén neste primeira etapa hai que falar dos aparellos ópticos, elos fundamentais na aparición do cinema. Por exemplo, nos arquivos da Real Academia Galega custódiase un visor estereoscopio con fotografías do Trega. Este trebello óptico foi de realización local, da Casa Taboas-Artes Gráficas, un estudio fotográfico radicado (?) na Guarda.

2. Cinema silente.

Do mundo da fotografía e das innovacións ópticas chegou o cinema. Mais o cinema deuse conta da existencia do Trega na década dos anos 20, con producións onde se intentaban explorar as posibilidades pictóricas en producións para curar saudades de emigrantes. O Trega puido saír nun primeiro proxecto onde se recolleron imaxes paisaxísticas que levaba por título Viaje a través de Galicia y Asturias (1923) feita por Luís Rodríguez Alonso para o produtor vigués Méndez Laserna. Este filme non se conserva mais si o filme do mesmo director coa mesma idea Un viaje por Galicia (1929), producida polas Deputacións galegas para a Exposición Iberoamericana de 1929.

3. Cinema anos 30.

Este apoio a cineastas e proxectos foráneos non era do gusto dos cineastas locais, sobre todo do fotógrafo ponteareán, afincado en Vigo, José Gil, que fai unha serie de noticiarios e programas para a súa produtora Galicia Cinematográfica. En 1932 realiza Panoramas del Santa Tecla. Mais, quizais, as imaxes máis destacables do monte Trega apareceron fai un par de anos, en 2011, nunha filmoteca de Moscú. Sobre a autoría destas imaxes caben moitas especulacións e están entre o documental inacabado titulado Galicia, de Carlos Velo, ou podería ser parte de Mariñeiros, o filme máis buscado do cinema galego, dirixida polo fotógrafo José Suárez. Dicir que Suárez era un namorado da Guarda (finou no Hotel Martín Rey dun ataque o corazón o 5 de xaneiro de 1974) e que viñera a nosa vila, en distintas quendas, da man do etnógrafo ourensán Xaquín Lorenzo “Xocas”. O que si se pode aseverar e que estas imaxes foron filmadas en 1935, un ano antes do estalido da Guerra Civil. Nestas imaxes recuperadas vemos cómo era a famosa porta da capela de Santa Tegra coas gravaduras dos mariñeiros da Póvoa de Varzim. Estas imaxes son dos poucos documentos que se conservan desta importante peza de altísimo valor etnográfico, hoxe en día tristemente desaparecida.

4. Cinema anos 40 e 50.

Probablemente esta sexa a etapa máis erma no tocante a presenza do Trega no cinema. A posguerra freou o desenvolvemento do cinema. Mais probablemente sería o NO-DO a canle pola que se podería ver no cinema un maior achegamento a realidades locais. Ante a imposibilidade de ter constancia de todos os noticiarios aquí nomeamos un noticiario de 1960 dedicado aos temporais desa invernía. Como se pode ver, A Guarda sae puntualmente nun plano onde non sae o Trega mais non hai que descartar que aparecese en noticiarios anteriores. As filmacións do NO-DO eran feitos por cineastas-delegados emprazados en distintas zonas de España e, logo, facían a montaxe en Madrid.

5. Cinema dos 60.

En 1964 fílmase no Trega Así es Galicia, dirixida polo madrileño Santos Núñez para a produtora Leda Films. Un documental que facía un periplo polo territorio galego tendo como cita obrigada unha visita ao Trega que se fixo coincidir coa Festa do Monte para darlle máis carga pintoresca. Durante esta década houbo máis proxectos documentais de amplo espectro sobre Galicia polo que non sería estraño que algún destes recuncase na Guarda.

Dous anos despois, en 1966, o Trega serve de localización inicial do filme de temática infantil titulado Aventuras en las Islas Cíes, dirixida por Luis María Delgado. Filme onde no Trega se recrea unha cronoescalada ciclista infantil, unha diéxese narrativa para saciar o antollo das distintas vistas que se ofrecen desde a súa estrada.

En 1968 fílmase na bisbarra Más allá del Río Miño, dirixida por Ramón Torrado. Malia non concretar nomes da xeografía a meirande parte acontece no Baixo Miño. Da Guarda saen dous planos un onde se pode ilustrar o interese turístico do Trega polas vistas ao espectacular paisaxe e outra, imaxes da romaría da Festa do Monte, para ilustrar unha romaría en Torroña, onde comeza a acción do filme.

6. Cinema dos 70.

Nos anos 70 entran con forte peso as filmacións caseiras grazas a popularización da tecnoloxía, sobre todo no formato Super8 (tal como vemos no filme Más allá del Río Miño).

Hai bastantes mostras dos filmes familiares que se filmaron desde o Trega. Das que temos constancia son filmes de xente de Galicia, que vivía nas cidades, e que pasaban unha xornada de ocio no Trega. Así, por exemplo, representando esta casuística podemos ver filmes de Enrique Barreiro e Rafael Sabugueiro.

Nesta altura xa aparecen as primeiras gravacións de xente da Guarda, xente procedente da emigración ou profesinais liberais como poden ser J. A. Uris, Pedro Alonso ou José Quintas. Estes realizarán distintos filmes de carácter familiar onde, con maior ou menor incidencia, sitúan, de cando en vez, as súas cámaras en distintos lugares do Trega.

7. Cinema dos 80.

Coa chegada dos anos 80 volven chegar as filmacións de películas comerciais. Luis María Delgado volve dirixir outro filme en Galicia e busca, de novo, ambientación no Trega. O filme titúlase Loca por el circo. Produción de 1982 protagonizada por Teresa Rabal e onde vemos un espectacular número musical entorno as “pompas de xabrón” na cima do Trega.

A rodaxe de filme máis lembrada polos veciños da Guarda é a de La hora bruja, dirixida por Jaime de Armiñán en 1985. O Trega sae en varias secuencias, algunhas no propio monte e outras desde a vila da Guarda.

O outro filme que se filmou naquela altura na Guarda foi Gallego, dirixida en 1987 por Manuel Octavio Gómez e que contaba co protagonismo de Sancho Gracia. A película filmouse no Puntal intentando simular unha praia de Francia mais a presenza inconfundible do Trega delataba o engano.

Engadir neste período a curtametraxe titulada A lenda de Breogán. Unha gravación en vídeo feita por alumnos da Sangriña no Monte Trega, localización ideal para a adaptación do conto de Vicente Risco baseado na vida do caudillo celta.

8. Cinema dos 90.

Continúa a atracción das producións cinematográficas por situar as localizacións das súas historias “á sombra do Trega”. En 1992, Pedro Carvajal e Pedro Bauluz dirixen Martes de Carnaval filmada en gran parte en San Miguel de Tabagón mais conta con algún plano furtivo desde a cima do Trega onde recoller o val neboento e crear un ambiente mefistofélico.

En 1995, damos un chimpo ao outra beira do Miño e desde Caminha asistimos a como o Trega é o telón de fondo dunha secuencia dun filme de Manoel de Oliveira titulado Viagem ao Princípio do Mundo, o que suporía a última actuación de Marcelo Mastroianni no cinema. Mais o interesante é como Oliveira utiliza ao actor italiano como alter ego para lembrar a súa estancia (1918-1922) no colexio dos xesuítas da Pasaxe.

9. Cinema no s. XXI.

Finalmente entramos no novo século con máis incertezas que outra cousa. A produción audiovisual aumenta, aparecen as cámaras de vídeo dixitais e, finalmente, popularízanse os teléfonos móbiles con cámaras, todo isto fai que a presenza do Trega nas imaxes aumente exponencialmente. Se nos detemos na produción máis industrial observamos como a presenza do Trega atópase especialmente en dúas curtametraxes de creadores emerxentes: en Cousas de Kulechov (2007) de Susana Rey e no Berberecho II (2010) de Sepi Bazarra. Os dous empregan, de distinto xeito, o monte como espazo de ficción.

10. Conclusións.

-O Trega e a súa contorna posúe unhas características singulares que os fan moi atractivos á imaxe en movemento.

-Ao longo das distintas décadas o mundo do cinema achegouse ao Trega de distintas maneiras: vistas pictóricas, fito etnográfico, espazo de ficción, souvenir turístico…

-As imaxes creadas desde o Trega alimentan a consciencia da mirada e exercitan a súa viveza.

-As imaxes do Trega poden servir para viaxar pola historia e as maneiras de vivir os veciños que habitan os seus arredores.

-O Trega é unha adición de elementos significantes que acrecentan, até cotas insospeitadas, a súa constitución como icona.

-O Trega precisa de maior coidado e dunha proxección para o futuro e nesta tarefa o mundo audiovisual, e a súa linguaxe universal, ten que xogar un papel importante na súa potenciación.

Xurxo González

Proxecto Socheo

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s