Arquivo da categoría: Camiños da imaxe

OS FEITÍOS DO COSTIÑA

Videoensaio sobre os filmes do pioneiro do cinema na Guarda: Joaquín García Portela “Costiña”.

Advertisements

GLOSARIO DOS CAMIÑOS DA IMAXE

costina-verde

Palabras que podes atopar nos distintos contidos desta unidade didáctica.

Polifacético: capacidade dunha persoa que ofrece moitas facetas, condicións e aptitudes.

Autoría: síntomas que outorgan a creación dunha cousa ou actividade a certa persoa.

Datación: atopar a cronoloxía na que se de conta o tempo da realización dunha cousa ou actividade.

Formato: soporte no que se rexistran as imaxes. Poden ser en celuloide, magnético ou dixital. Non confundir co aspecto (16:9, 4:3,…)

Posta en escena: organización da realidade que se quere rexistrar coa cámara.

Contracampo: paso dun encadre a outro nunha secuencia cun plano moi similar. Vese moi ben cando se quere filmar unha conversación singularizando aos seus protagonistas.

Montaxe: escolma e ordenación do material audiovisual rexistrado.

Flash-back: elemento narrativo que induce ao relato a volver a unha acción anterior.

Peche de iris: pechar o abrir el diafragma da cámara.

Panorámica: tipo de plano consistente en un movemento lateral. Pode facerse sobre o eixo da cámara, coa cámara quieta sobre un trípode, ou co movemento lateral da mesma cámara.

Noite americana: filmar un exterior de día pero que debido a parámetros fotográficos da a ilusión de que é de noite.

Experimentación: facer cousas alén do convencional. Normalmente os logros conseguidos de esta maneira posúen unha elevada consideración estética.

Pioneiro: persoa que fai unha cousa por primeira vez.

Autodidacta: persoa que aprende coñecementos sen ninguén que lle ensine. Proceso empírico onde o erro lle serve para perfecionar a súa técnica.

Regresar ao índice da unidade didáctica.

OS CONTEXTOS DO COSTIÑA

Costiña rosa.jpg

O Costiña realizou os seus filmes entre 1926 e 1929, no segundo lustro da década dos 20. Un período de incerteza política que vai entre a I Guerra Mundial e a II Guerra Mundial. Un tempo inestable tanto económico como socialmente que alumeará un gran desenvolvemento cultural coas chamadas vangardas históricas. Unha época que recibirá o sobrenome dos “felices anos 20”. Unhas expectativas que se precipitaron sobre o abismo coa crise do Crack do 29. En España a década estivo marcada pola impopular Guerra do Rif (1911-1927) que fixo minguar a posición colonial española e o sometemento de liberdades coa ditadura de Primo de Ribera (1923-1930). En Galicia se consolida o resurxir do nacionalismo tras o nacemento das Irmandades da Fala e da Xeneración Nós e se empeza a contemplar a modernización de Galicia por medio dunha clase dirixente comprometida formada por intelectuais, empresarios e indianos. Na Guarda esta situación se consolida coa Sociedade Pro-Monte e as numerosas obras civís promovidas polo goberno (espigón do porto) e polos retornados da emigración (Centro de Saúde, escolas, fontes).

Preguntas e respostas:

Que grande obra se pode seguir cos filmes do Costiña?

A casa do Costiña estaba en Mazaracos e en varias perspectivas sae rexistrado como se estaba facendo o espigón do porto da Guarda, concretamente o tramo que  cubriría A Fosella para chegar até O Balueiro.

Segundos os filmes do Costiña cal eran os sectores económicos máis importantes da Guarda nos anos 20?

Podemos ver como a base da economía ou mellor dito o maior número dos habitantes da Guarda se dedicaban á pesca. Un excedente de man de obra que fai pensar nas condicións de vida e nos aportes migratorios. Mais como observamos na casa do Costiña sempre se compaxinaba con aportes agropecuarios onde destacaba o cultivo de patacas e a crianza de gando. Por outro lado toda esta explotación fai supor a presenza dunha comercialización polo que habería un sector de dedicado a actividades comerciais e a dar servizos. Neste último grupo tamén estaría englobado o propio Costiña coa súa actividade como fotógrafo.

Cales eran as forzas motoras das distintas embarcacións que aparecen nos filmes?

Nas imaxes se poden identificar distintos tipos de embarcacións que aparecen definidas pola súa forza motora: vemos gamelas impulsadas a remo e a vela e tamén barcos, tanto de pesca como de viaxeiros, con motores de carbón. Asistimos a un momento onde conviven distintas tecnoloxías aplicadas aos medios de transporte, unha máis tradicional e outra máis moderna.

Que festas aparecen nos filmes do Costiña?

Identifícanse dúas festas da Guarda: a festa da Guía e a de Santa Trega. O indicio que nos leva a recoñecelas é polas presenzas das efixies da virxe e da santa nas súas respectivas procesións. Nestas imaxes podemos ver como eran citas da comunidade, os seus ritos, a afluencia de devotos e o diverso status social da xente.

Regresar ao índice da unidade didáctica.

OS FILMES DO COSTIÑA

costina-azul

A descuberta dos filmes familiares do Costiña foi o que motivou a organización da exposición Camiños da imaxe (Casa dos Alonsos, 22 de xullo ao 15 de agosto de 2016). Nela puidose ver as imaxes tal como apareceron. Foron filmadas entre 1926 e 1929. A datación fíxose contemplando a idade das fillas do Costiña, as protagonistas dos filmes. Celia, a filla maior, naceu no ano 1923. As primeiras imaxes dela son con 2 anos e medio e a súa filmación prolóngase até que ten case seis anos. Despois desta fase o autor incorporou intertítulos para crear unha mínima historia co que estruturar o seu visionado. Mais esta orde modificouse coas distintas proxeccións porque se barallaban os seus contidos. O conxunto pode agruparse en catro bloques; imaxes privadas na casa que tiñan en Laxe Grande, imaxes bucólicas e pastorís na aldea, no Castro, imaxes do pobo, especialmente das festas de setembro, e imaxes do barrio da Marina cun forte compoñente etnográfico. Son filmes familiares onde se nota como o Costiña afaise ao medio, mais alén da calidade artística hai que fixarse no seu elevado valor documental.

Preguntas e respostas:

Como eran as películas do Costiña?

Material: celuloide (material flexible onde se suceden imaxes) | Fotogramas: cada cadro de imaxe en negativo. No cinema dixital hai que falar de frames. | Fotogramas por segundo: 14 (o normal é 24) | Formato: 9,5 mm (9,5 mm como ancho de encadre e buracos de arrastre no centro) | Branco e negro (podían estar coloreadas a man ou se aplicaban veladuras ou filtros) | Sen son (sen diálogos, sen música, sen ruídos) | Marca: Casa Pathé-Baby (Francia)

Cinema mudo ou cinema silente?

Falar de cinema mudo non é correcto xa que as proxección eran acompañadas de música, sons, narradores ou imaxes-movemento que mostraban como se facían sons (por exemplo a secuencia do Costiña onde as atadeiras cantan). O cinema silente é o período que vai desde a orixe do cinema (1895) até que se vai instaurando o cinema sonoro tras o filme O cantor de Jazz (1927). Unha etapa onde o cinema alcanzou gran expresividade xa que so se podían empregar o mundo das imaxes.

Que é o cinema familiar ou caseiro?

O cinema comezou nos cafés, pasou aos alpendres das feiras, aos teatros e finalmente ás salas de cinema. Tamén houbo unha preocupación de levar o cinema as casas. Entre os filmes do Costiña atopáronse películas comerciais (noticiarios, cómicos, relixiosos) que o Costiña mercaba como se foran un videoclub. Mais o interese do Costiña levouno a adquirir unha cámara para facer os seus propios filmes. Atopáronse 8 rolos cunha duración duns 15 minutos cada un, 4 eran filmes comerciais e 4 foron imaxes filmadas por el.

Regresar ao índice da unidade didáctica.

CRONOLOXÍAS ARREDOR DO COSTIÑA

cos00006

Liña cronolóxica onde se recollen os acontecementos máis importantes da biografía do Costiña e das historias da Guarda, de Galicia, de España, do mundo, da fotografía e do cinema.

 1894 | O Costiña nace en Salcidos, A Guarda

1895 | Primeira proxección cinematográfica pública en París

1897 | Primeira película española feita por Sellier na Coruña

1898 | Perda por parte de España de Cuba e Filipinas

1905 | Comezan as obras do porto da Guarda

1907 | Comercialización del Autocrome, placas fotográficas a cor

1909 | Semana Tráxica de Barcelona

1911-27 | Guerra do Rif

1912 | Créase a Fundación Pro-Monte Santa Trega

1914 | O Costiña emigra a Arxentina

1914-19 | I Guerra Mundial

1916 | Os xesuítas españois abandonan o Colexio da Pasaxe e é ocupado por xesuítas portugueses

1916 | Nacen as Irmandades da Fala

1917 | Revolución Rusa

1917-20 | Manoel de Oliveira estudia na Guarda

1920 | Xeración Nós

192? | O Costiña regresa de Arxentina

1921 | Desastre de Annual

1922 | Casamento do Costiña con Florinda Ferreira

1922 | Comercialízase o formato 9,5 mm

1923 | Nace a filla maior do Costiña: Celia.

1923-30 | Dictadura de Primo de Rivera

1924 | Nace a filla menor do Costiña: Consuelo

1926 | O Costiña merca cámara de cine 9,5 mm

1927 | Comercialízase o cinema sonoro

1929 | Luis R. Alonso filma na Guarda “Un viaje por Galicia”

1929 | Exposición Universal de Barcelona e Iberoamericana de Sevilla

1930 | O Costiña convértese en proxeccionista do Cine Ideal

1930 | José Suárez visita A Guarda

1931 | Monte Santa Trega declarado Monumento de Interese Nacional

1931 | II República Española

1932 | José Gil filma “Panoramas de Santa Tecla”

1932 | Aparecen filmes comerciais en Technicolor

1933 | Campaña arqueolóxica de Margelina no Trega

1935 | Carlos Velo filma na Guarda

1935 | Comercialízase as películas Kodakchrome

1936-41 | Campo de concentración no Colexio do Pasaxe

1936 | Apróbase o Estatuto de Autonomía

1936-39 | Guerra Civil Española

1939-45 | II Guerra Mundial

1941 | O Costiña é proxecionista no Cine Avenida

1947 | Comercialízanse as primeiras cámaras Polaroid

1949 | O Costiña abre o estudio fotográfico na rúa Concepción Arenal

1950 | Morre Castelao

1950 | España ingresa na ONU

1950-54 | Guerra de Corea

1951 | Franco visita A Guarda

1952 | Filmes comerciais en formato panorámico anamórfico

1957 | Publícase “Mientras llueve en la frontera” de Ángel Ruíz Ayúcar, ambientada na Guarda

1957 | O Costiña morre na Guarda

Regresar ao índice da unidade didáctica.