A forza do arquivo

Ao longo de todo o século XX fóronse precipitando defuncións: a morte de Deus, seguiulle a do home, a da Historia, a da Arte, a do cinema, a da Modernidade… Un sentimento de loito procedente da incerteza na que se envolvían os distintos conceptos e disciplinas. Mais a comezos do século XXI eses óbitos transformaron o modo de pensar e agora todo se move por atinxir o esvaecente, de conter o voluble. Vivimos nunha época onde predominan as resurrecións das mortes, emerxencias esporádicas de ausencias, fantasmas que fan gala da súa forma etérea, premonicións que nunca chegan a cumprirse, utopías novas que reforzan as pasadas e revisitacións selectivas do pasado.

Neste contexto hai que situar a especial preponderancia que está tendo o arquivo nos nosos días. Nestes anos están agromando unha serie de iniciativas e proxectos que teñen como obxectivo rescatar a memoria de distintos tipos de comunidade. Este interese polo arquivo ven derivado sobre un cambio no paradigma no mundo obxectuable. A desconfianza cara a forma e a natureza do obxecto que alumeou espíritos transgresores tanto no eido social como artístico deu paso á emerxencia doutro paradigma consistente na valoración do arquivo como consecuencia do conformismo social, especialmente o burocrático, e da organización do traballo. Agora, ademais de crear imaxes, precísase rexistrar, coleccionar e almacenar.

Na historia do cinema sempre houbo interese polo manexo consciente do arquivo; desde que se alteraban o sentidos das recreacións na época dos pioneiros, se remontaban filmes por cuestións ideolóxicas por mandato da censura, se alteraban refugallos de celuloide para constatar a súa materialidade, se incorporaban fragmentos por evidenciar procesos lingüísticos ou se intentaban novos camiños narrativos xurdidos da acumulación ou da dialéctica. Mais é actualmente cando vivimos un tempo onde predomina a hipertrofia da lembranza e do almacenamento. A isto axudou a democratización e acceso as novas tecnoloxías non so na produción de imaxes senón no seu almacenamento. Non falo do aumento de capacidade de discos duros senón da posibilidade de situar os arquivos na rede (o megaarquivo) por medio de mercar espazo en servidores dispostos para tal efecto ou ferramentas xa existentes e de balde.

A memoria é o tema estrela da última década na eido heurístico, un protagonismo que se recrudece no cinema xa que é unha manifestación onde o tempo ten unha extraordinaria importancia. A nova creación cinematográfica galega aborda sen disimulos esta cuestión por medio do arquivo con frecuencia xa que permite adecuarse a formas máis baratas de produción, unha valoración da intimidade e maior grado de reflexividade e experimentación: JEDN, Manuscristos Pompeianos ou La brecha de Marcos Nine, CCCV ou O proceso de Artaud de Ramiro Ledo, Varona ou Territorios de Lara Bacelo, Cousas, de Kulechov de Susana Rey, Pantasmas #1 e #2 de Ángel Santos, Eclipse ou A realidade de Alberte Pagán, Fóra de Pablo Cayuela e Xan G. Viñas, Palabras secretas de Diana Toucedo…

A forza do arquivo esta no punto de mira do futuro. Actualmente estanse a perfilar novas fórmulas narrativas amparándose nas posibilidades da linguaxe da rede baseadas na falta de linearidade e nunha maior interactividade co espectador. Mais até que estas propostas se fagan cotiás hai fórmulas conscientes das súas limitacións que posúen unha maior incidencia na comunidades. Proxectos como La memoria de Lavapiés, ou o Territorio-archivo no Condado-Curueño nos Montes de León, Proxecto Socheo na Guarda ou Proxecto Buserana en Muxía teñen como obxectivos parecidos: a recuperación de patrimonio dun territorio, coa axuda da tecnoloxía e mediante a implicación das súas xentes.

Tanto imaxes fotográficas como audiovisuais converxen nestes vértices para facer un milladoiro de sinais de identidade. Cada contribución ten razón de ser posta ao carón das outras. Para iso, por enriba de todo, ten que existir unha necesidade de concienciación e de posta en valor dese material “desprazado”. Tamén ten que existir unha metodoloxía de traballo clara e efectiva que volva interpretar cientificamente (e con garantías) estas mostras de coagulación do pasado. E todo este proceso culmina coa cristalización de resultados na exposición nunha galería ou museo, na realización dun documental, na construción dunha web ou no seguimento do proceso a través das redes sociais.

Xurxo González

Proxecto Socheo

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s